Plantaardige visalternatieven nog nauwelijks zichtbaar

De opmars van windparken op de Noordzee verkleint het visserijgebied van Nederlandse vissers aanzienlijk. Toch hoeft de energietransitie niet het einde te betekenen van alle visserij in deze zones. Onderzoek van Wageningen University & Research wijst uit dat passieve visserijtechnieken, zoals fuiken en handlijnen, technisch en ecologisch veilig toepasbaar zijn binnen windparken – mits regelgeving, logistiek en verdienmodellen worden aangepast.

De Nederlandse Noordzee verandert snel. Waar voorheen vissers ongestoord hun netten konden uitgooien, verrijzen nu in hoog tempo windparken die energie moeten leveren voor de energietransitie. Naar verwachting staan er in 2030 zo’n 1.700 windturbines op zee, goed voor een gezamenlijke productie van 90 terawattuur per jaar. Dat is ongeveer 4,5% van het Nederlandse deel van de Noordzee – een relatief klein percentage, maar met grote gevolgen voor de vissers die deze gebieden al generaties lang gebruiken.

Toch hoeft energieproductie niet per se een streep te zetten door álle vormen van visserij, stelt Wageningen University & Research (WUR). In opdracht van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit onderzochten onderzoekers van Wageningen Marine Research, Wageningen Economic Research en MARIN de kansen voor passieve visserij binnen windparken. Centraal stond de vraag: kan dit veilig, ecologisch verantwoord én economisch rendabel zijn?

Proefvissen in windpark Borssele

Gedurende een volledig seizoen testten vissers en onderzoekers samen vier typen passieve visserijmethoden in de windparken Borssele I en II: handlijnen, fuiken, jigging (mechanische hengeltechniek) en kieuwnetten. Deze methoden zijn minder invasief dan actieve visserij, waarbij netten over de bodem worden gesleept. Bij passieve visserij komt de vis naar het tuig toe.

De eerste conclusie: het is technisch en veilig mogelijk om te vissen tussen de windturbines. De gebruikte vissersschepen (maximaal 45 meter lang) kunnen goed manoeuvreren tussen de turbines, ook bij ruigere weersomstandigheden. De gebruikte netten en fuiken bleken stabiel te blijven liggen, zelfs bij hoge golven. Belangrijk detail: bij slecht weer varen vissers meestal niet uit.

Beperkingen en knelpunten

Toch is de stap naar rendabele visserij binnen windparken nog groot. De vangsten bleven in de meeste gevallen beperkt, met name van economisch aantrekkelijke soorten zoals zeebaars of tong. Bovendien mogen vissers vanwege regelgeving slechts één type vistuig per trip gebruiken, wat efficiënt gebruik van tijd op zee belemmert. Overnachten in het windpark is verboden, waardoor langere vistijden niet mogelijk zijn.

Daarnaast vergt iedere vaartocht vooraf afstemming met de kustwacht, Rijkswaterstaat en de eigenaar van het windpark. Hierdoor is er weinig flexibiliteit om bijvoorbeeld een extra net uit te zetten als de omstandigheden gunstig zijn.

Zorgen om ecologie beperkt

Vanuit de energiebedrijven zijn er zorgen over mogelijke schade aan windmolens of onderzeese kabels. Om die reden geldt een onderhoudszone van 250 meter rond iedere turbine waarin niet gevist mag worden. Onderzoek met onderwatercamera’s toont vooralsnog geen impact van het vistuig op de zeebodem of kabelinfrastructuur. Toch blijven aanvullende studies noodzakelijk.

Ruimte voor verbetering

Volgens projectleider Sophie Neitzel biedt het zogenoemde ‘gebiedspaspoort’ kansen. Dit paspoort bepaalt welke activiteiten binnen een windpark zijn toegestaan. Als dit soepeler wordt ingericht, zouden vissers bijvoorbeeld dichter bij turbines fuiken kunnen uitzetten voor tong of kreeft. Daarvoor is wel innovatie nodig binnen de sector: betere vistuigen, snellere logistiek en aangepaste regelgeving.

Ook een andere rolverdeling kan helpen. In landen als het VK en de VS leveren vissersschepen bijvoorbeeld ook diensten bij de aanleg of het onderhoud van windparken. In Nederland zijn de sectoren visserij, natuur en energie strikt gescheiden, met elk hun eigen regels. Meer integratie zou nieuwe verdienmodellen mogelijk maken.

De volgende stap

Het onderzoek is inmiddels verlengd en uitgebreid naar windpark Hollandse Kust Zuid. Daarmee hopen de onderzoekers een nog completer beeld te krijgen van de mogelijkheden voor duurzame visserij tussen de windmolens. Volgens Neitzel is de basis nu gelegd: ‘Er is nog veel werk te doen, maar we hebben aangetoond dat gezamenlijk gebruik van de Noordzee niet alleen noodzakelijk, maar ook mogelijk is.’

Bron en foto’s: WUR